Obecnie zyski pochodzące praktycznie z wszystkich form oszczędności są obłożone podatkiem w wysokości 19 proc. Dotyczy to m.in. samodzielnego inwestowania w akcje czy obligacje, w jednostki funduszy inwestycyjnych, ale także odsetek na lokatach bankowych. Choć istnieją pewne wyjątki, kiedy oszczędzanie teoretycznie wolne jest od podatku, to są one mało przejrzyste, więc nie powinno się ich polecać. Dlatego systematyczne oszczędzanie na indywidualnym koncie emerytalnym (IKE) jest obecnie interesującą alternatywą.

W granicach limitu

Skorzystanie z oferty IKE zwolnione jest z opodatkowania zysków kapitałowych, co ma tym większe znaczenie, im dłuższy jest okres oszczędzania i wyższe stopy zwrotu. Maksymalna kwota wpłat do IKE w jednym roku, z której zyski będą zwolnione z podatku, wynosi 150 proc. średniej miesięcznej płacy prognozowanej na dany rok (w tym roku jest to 3435 zł). Choć nie jest to kwota wysoka, szczególnie dla osób najlepiej zarabiających, mimo to ulga podatkowa zachęca do skorzystania z tej formy systematycznego oszczędzania.

Ustawa określa tylko maksymalny roczny pułap wpłat, z których zyski nie są opodatkowane. Oszczędności można lokować co miesiąc, ale także na przykład raz na kwartał, czy raz w roku.

Jeszcze jedną zaletą IKE, choć bardziej psychologiczną niż materialną, jest zachęcenie do systematycznego oszczędzania. Podpisanie umowy z ubezpieczycielem, funduszem inwestycyjnym czy inną instytucją oferującą IKE zobowiązuje do regularnego płacenia składek. Wywiązanie się z umowy pozwala uniknąć podatku, a jednocześnie przymusza do systematycznego oszczędzania, czego korzystny efekt będzie odczuwalny po osiągnięciu wieku emerytalnego. Symulacje pokazują, że systematyczne oszczędzanie nawet niewielkich kwot jest efektywną formą odkładania pieniędzy na starość, a szczególnie wtedy, gdy dodatkowym zyskiem jest niepłacenie obowiązującego powszechnie podatku.

Bardzo istotne jest również to, że środki z IKE zwolnione są z podatku od spadku.

Warto nie płacić fiskusowi

Chociaż w opinii wielu ekspertów ulga, polegająca na niepłaceniu podatku od zysków kapitałowych jest zbyt słabym atutem, aby skłaniała do długoterminowego oszczędzania, to mimo wszystko warto z niej skorzystać. Obok przedstawiliśmy kilkuwariantową symulację funkcjonowania indywidualnych kont emerytalnych w zależności od wieku (czyli zarazem od okresu oszczędzania, bo pieniądze z IKE można pobrać w wieku 60 lat), wysokości wpłacanej miesięcznie składki oraz osiąganej stopy zwrotu. Porównujemy także wariant systematycznego oszczędzania z i bez ulgi podatkowej.

Wyraźnie widać, że w przypadku osób starszych, korzyści wynikające z przystąpienia do IKE mogą być stosunkowo niewielkie. Przy kwocie składki 100 zł miesięcznie, 4-proc. stopie zwrotu w skali roku oraz 10-letnim okresie oszczędzania (dla osoby 50-letniej) kwota podatku od zysków kapitałowych, jaka byłaby do zapłacenia, wyniesie nieco ponad 500 zł. Właśnie taka będzie korzyść podatkowa, dzięki skorzystaniu z IKE. Wartość wpłat na konto to 12 tys. złotych, ale na koniec okresu oszczędzania będzie znajdować się na nim 14,7 tys. zł (z czego 2,7 tys. to wypracowany zysk). Gdyby oszczędzać bez ulgi podatkowej, to suma ta po oddaniu 19 proc. zysku fiskusowi wyniosłaby 14,2 tys. zł.

Zupełnie inaczej przedstawia się sytuacja osób młodszych. Przy takich samych założeniach (100 zł co miesiąc i 4 proc. zwrotu w skali roku) kwota, która nie zostanie pobrana w formie podatku od zysku, dzięki uczestnictwu w IKE, rośnie po 30 latach oszczędzania do ponad 6,2 tys. zł. W tym wariancie, z wpłaconych przez 30 lat 36 tys. zł, mielibyśmy na koncie 68,75 tys. zł bez płacenia podatku, a 62,53 tys. zł po jego potrąceniu.

Możliwe większe zyski

Znacznie bardziej zachęcająco wyglądają kwestie korzyści podatkowych związanych z IKE, gdy zyski z inwestycji okażą się większe - co zresztą jest dosyć prawdopodobne i możliwe do osiągnięcia.

Dla osób, które mają przed sobą co najmniej kilkanaście lat inwestowania składek, atrakcyjny byłby wybór formy oszczędzania z funduszem inwestującym przynajmniej część pieniędzy w akcje. Choć bardziej ryzykowne, daje to szansę także na większe zyski. A im wyższa stopa zwrotu, tym większa nominalna korzyść z tytułu niepłacenia podatku.

I tak o ile w przypadku 30-latka przy 4-procentowej stopie zwrotu w skali roku kwota niezapłaconego podatku wynosi 6,2 tys. zł, o tyle przy stopie 8-procentowej jest to już ponad 20 tys. zł. Suma wpłat w obu wariantach wynosi 36 tys. zł, ale suma zgromadzona na IKE w momencie osiągnięcia 60 lat wynosi odpowiednio 68,75 tys. zł i 141,76 tys. zł. Jest to więc ponad dwukrotnie więcej, na co wpływa o ponad 70 tys. zł większy zysk z inwestycji.

Zakładając, że od ukończenia 60. roku życia taka osoba przeżyje jeszcze 15 lat, to przy mniej rentownym wariancie IKE dawałoby to ok. 500 zł, a w bardziej rentownym - ok. 1000 zł dodatkowej emerytury po tym, jak przez 30 lat inwestowało się w IKE 100 zł miesięcznie.

Warto zauważyć, że jeśli ktoś zdecyduje się na skorzystanie z maksymalnego limitu, to na IKE będzie mógł wpłacać miesięcznie prawie 300 zł. W takiej sytuacji korzyść z niepłacenia podatku będzie dla takich osób nominalnie trzy razy większa, niż dla wpłacających co miesiąc po 100 zł. Przy comiesięcznych wpłatach po 300 zł i 8-procentowej rocznej stopie zwrotu, po 30 latach oszczędzania kwota niezapłaconego podatku przekraczałaby 60 tys. zł, a przy 4-procentowej stopie zwrotu byłoby to prawie 19 tys. zł.

Trzeba pamiętać, że przedstawiona symulacja nie musi się sprawdzić w przyszłości, a podane kwoty nie uwzględniają inflacji, co oznacza, że w przyszłości odłożona kwota pieniędzy będzie realnie mniej warta niż taka sama, ale na początku oszczędzania. Wiadomo jednak, że w tak długim terminie zwrot z inwestycji powinien wyraźnie przekroczyć poziom inflacji. Specjaliści twierdzą, że jest możliwe, aby stopa zwrotu była o 4 - 5 pkt proc. powyżej inflacji, co nominalnie powinno dać stopę zwrotu około 7 procent, a po uwzględnieniu opłaty za zarządzanie ok. 5 proc.

Warto też wspomnieć, że oszczędzanie na IKE może być korzystne także dla osób, które nie zamierzają oszczędzać aż do momentu osiągnięcia wieku 60 lat. Ma to znaczenie w przypadku lokat bankowych, gdzie podatek będzie pobrany jedynie na koniec okresu oszczędzania (czyli w momencie zerwania umowy), a nie raz do roku, jak to jest w przypadku zwykłej lokaty. A to oznacza, że w całym okresie odsetki będą naliczane od nieco większej kwoty.

Ustawa daje możliwość dokonania jednorazowej wpłaty do IKE w roku - obecnie byłoby to 3435 zł. Jeżeli ktoś zamierza długoterminowo oszczędzać i stać go na dokonanie takiej wpłaty, może odnieść korzyść. Wpłacone kwoty będą w takim przypadku dłużej pracować na nasz zysk i choć w skali kilkunastu lat różnica w osiągniętym wyniku inwestycyjnym nie powinna być znacząca (wszystko zależy od momentu wpłat i koniunktury na danym rynku), to instytucje mogą oferować takim osobom np. niższe opłaty z powodu mniejszych kosztów prowadzenia rachunku.