Obowiązek zawarcia umowy z otwartym funduszem emerytalnym ( OFE) ma każdy, kto urodził się po 31 grudnia 1968 r. Młodzi, którzy dopiero podpisują umowę z pierwszym pracodawcą, mają 7 dni na wybór funduszu. Dotyczy to także osób, które przez jakiś czas podlegały ubezpieczeniu emerytalnemu, bo np. pracowały na podstawie umowy-zlecenia, i studentów zatrudnionych na podstawie umowy o pracę (tylko student, który nie ukończył 26. roku życia, zatrudniony na umowę-zlecenie, agencyjną lub inną, nie ma obowiązku płacenia składek i nie musi wybierać OFE).

Przed zapisaniem się do funduszu emerytalnego trzeba wziąć pod uwagę jego efektywność, wiarygodność instytucji zarządzającej OFE, poziom i jakość obsługi klienta oraz pobierane przez OFE opłaty. Na rynku działa 15 otwartych funduszy emerytalnych. Każdy jest zarządzany przez inne powszechne towarzystwo emerytalne ( PTE) i prowadzi własną politykę inwestycyjną. Jeśli przyjął dobrą strategię i lepiej niż konkurenci pomnaża pieniądze klientów, zwłaszcza w długim okresie, oszczędności gromadzone na emeryturę przyrastają szybciej. Głównym miernikiem efektywności funduszy są wyniki inwestycyjne. Oceniając je, trzeba brać pod uwagę jak najdłuższy okres, najlepiej co najmniej kilkuletni. To jednak i tak nie daje gwarancji, że dany fundusz w przyszłości będzie radził sobie równie dobrze.

Nie tak dawno resort pracy przygotował analizę, której celem było oszacowanie wartości składek emerytalnych. Chodziło o składki wpłacane do ZUS i OFE od lipca 1999 do czerwca 2006 r. przez osoby, które rozpoczęły pracę w lipcu 1999 r. i otrzymują średnie miesięczne wynagrodzenie. Ministerstwo przygotowało zatem stan konta w OFE i w ZUS (obok wyniki). Rozpiętości w wysokości środków na kontach są wynikiem różnic w opłatach od składki oraz w wynikach wypracowanych przez poszczególne fundusze. Na koniec czerwca 2006 r. kapitał zgromadzony w OFE wynosił średnio ponad 19 tys. zł. Był wyższy o ok. 3,6 tys. zł od średniego kapitału, który można byłoby uzyskać, oszczędzając na lokatach bankowych (15,6 tys. zł), oraz o ok. 4 tys. zł wyższy od kapitału zgromadzonego w ZUS (15,2 tys. zł) przez osobę, która do funduszu nie przystąpiła.

Warto pamiętać, że jeśli samodzielnie nie wybierzemy funduszu emerytalnego, decyzję za nas podejmie komputer. Pod koniec stycznia i lipca odbywa się losowanie organizowane przez ZUS. W każdej chwili można jednak zmienić fundusz na inny. Ale w pierwszych dwóch latach oszczędzania każda zmiana OFE wiąże się z dodatkowymi kosztami.

W połowie grudnia Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji ustawy o OFE, który umożliwi wystąpienie z funduszu osobom mogącym skorzystać z wcześniejszej emerytury. Warunkiem uzyskania świadczenia będzie złożenie, za pośrednictwem ZUS, wniosku o unieważnienie umowy z OFE o członkostwo.

Indywidualne konta emerytalne ( IKE) służą do dodatkowego oszczędzania na przyszłą emeryturę. W tym roku będzie można wpłacić na IKE 3697 zł, czyli o 176 zł więcej niż w 2006 r.

Resort pracy przygotował nowelizację ustawy o kontach emerytalnych, która ma trzykrotnie podwyższyć - do 4,5-krotności średniego miesięcznego wynagrodzenia - roczny limit wpłat na konta. To oznaczałoby, że będzie można dodatkowo odkładać na starość nawet około 10,5 tys. zł rocznie. Nie wiadomo, czy znowelizowana ustawa wejdzie w życie jeszcze w 2007 r., a co za tym idzie - kiedy zacznie obowiązywać nowy limit.

Wpłaty na IKE dokonane w danym roku, w wysokości nie większej niż wspomniany limit, są zwolnione z 19-proc. podatku od zysków kapitałowych, ale dopiero w chwili wypłaty zgromadzonych oszczędności.

Odkładać pieniądze na kontach emerytalnych może każdy, kto ukończył 16 lat i jest obywatelem Polski.

Warto poświęcić trochę czasu na przestudiowanie kilku ofert i wybrać najodpowiedniejszą. Jedna osoba może mieć tylko jedno konto. Do wyboru są produkty oferowane przez towarzystwa funduszy inwestycyjnych, towarzystwa ubezpieczeniowe, banki oraz domy maklerskie.

Decydując się na produkt i instytucję, która będzie prowadziła konto, trzeba wziąć pod uwagę to, jak długo będziemy oszczędzać. Im dłużej będziemy odkładać pieniądze, tym bardziej ryzykowną formę inwestycji możemy wybrać. W miarę upływu czasu ochrona zgromadzonego kapitału powinna być najważniejszym naszym celem. Dlatego w miarę zbliżania się terminu przejścia na emeryturę trzeba zmniejszać udział akcji w oszczędnościach, bo są one zbyt ryzykowne. Nie wolno dopuścić do sytuacji, gdy z powodu załamania na giełdzie nasz kapitał tuż przed emeryturą gwałtownie stopnieje. Akcje najlepiej więc sukcesywnie zastępować bardziej bezpiecznymi obligacjami skarbowymi, lokatami bankowymi, funduszami papierów dłużnych, pieniężnymi.

Na łamach "Moich Pieniędzy" publikujemy zestawienia pokazujące, jak radzą sobie z pomnażaniem pieniędzy fundusze inwestycyjne i ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe dostępne w ramach IKE. W minionym roku prym wiodły fundusze lokujące środki w akcje. Wyniki wszystkich funduszy akcyjnych były sporo wyższe od oprocentowania lokat bankowych oferowanych w ramach IKE. Ale co ciekawe, fundusze pieniężne i obligacyjne zarobiły mniej, niż można było uzyskać w bankach czy inwestując w specjalne dziesięcioletnie obligacje emerytalnych sprzedawane za pośrednictwem PKO BP.

Podobnie jak można przenieść pieniądze z jednego funduszu emerytalnego do innego, tak można zmienić jedną formę IKE na inną, na przykład wycofać oszczędności z lokaty bankowej i włożyć je do funduszu inwestycyjnego czy odwrotnie.

Na emeryturę można też oszczędzać w każdy inny sposób. Może to być inwestycja w nieruchomość, dzieła sztuki, ale też w standardowy fundusz inwestycyjny. Można założyć lokatę bankową, wykupić ubezpieczenie na życie z funduszem kapitałowym, ale już nie w ramach indywidualnego konta emerytalnego, czyli bez ograniczeń narzucanych ustawę.

Najwięcej pieniędzy przybyło na koncie klienta ING Nationale Nederlanden; fundusz ten zarobił na czysto 6,8 tys. zł, o 1,6 tys. zł więcej niż najsłabszy w zestawieniu OFE - Ergo Hestia.

Fundusze emerytalne najlepiej pomnażają nasze oszczędności na starość. Kapitał w ZUS przyrasta wolniej niż w bankach.