Tymczasem, jak powiedział Jarosław Jamka z zarządu ING NN, szacunki wskazują, że połączona emerytura z 1 i 2 filaru wyniesie od 20 do 70 proc. ostatniego wynagrodzenia, w zależności od zarobków danej osoby i długości okresu gromadzenia pieniędzy.

Z badania wynika, że w grupie osób w wieku 18-65 lat, mieszkających w miastach powyżej 20 tys. mieszkańców i dysponujących w danym gospodarstwie domowym comiesięcznie 100 zł środków, które można zainwestować, tylko 56 proc. zainteresowanych jest dodatkowym oszczędzaniem na emeryturę.

Dodatkowe środki na emeryturę zamierzałoby - według badania - inwestować 5,2 mln osób. 4,1 mln osób nie jest tym zainteresowanych.

Kobiety zainteresowane oszczędzaniem to w 64 proc. osoby w wieku 36-65 lat. Głównie mają one wykształcenie średnie (70 proc.) i wyższe (27 proc.), z większych miast (81 proc. pochodzi z miast powyżej 100 tys. mieszkańców), mające dzieci (59 proc.), częściej zarabiające do 2 tys. zł netto i posiadające oszczędności wynoszące 3-5 krotność miesięcznego wynagrodzenia (35 proc.).

Mężczyźni zainteresowani inwestowaniem w dodatkową emeryturę to w 71 proc. osoby w wieku 26-45 lat, z wykształceniem wyższym (47 proc.) i średnim (39 proc.). 63 proc. z nich ma dzieci, z oszczędnościami wynoszącymi ponad 6-krotność miesięcznego wynagrodzenia (50 proc.).

Prezes ING NN Marc van der Ploeg przypomniał, że osoby mające obecnie 50 lat i więcej stanowią 30 proc. populacji. W 2030 roku takich osób będzie prawie 50 proc. populacji. Nie możemy oczekiwać od następnego pokolenia, że będzie w stanie nas utrzymać - podkreślił van der Ploeg.

Jak powiedziała dyrektor marketingu ING NN Ewa Zorychta-Kąkol, kwestia emerytury wywołuje negatywne emocje, często obawę. Emerytura kojarzona jest z ZUS, zaś sam ZUS nie jest dobrze postrzegany. Ankietowani chcieliby, aby ich przyszła emerytura wynosiła 75 proc. obecnej pensji, jednak - jak podkreśliła Zorychta-Kąkol - "to dość ambitne założenie, patrząc na to, czego może dostarczyć obowiązkowy system".

Barierą w inwestowaniu w dodatkową emeryturę jest przesuwanie na później decyzji o wyborze takiego programu oszczędności, niska znajomość rynku, wiek, obawa przed długoterminowym zobowiązaniem, a także - brak środków.

Wdrożona w 1999 r. reforma emerytalna nie została zakończona. Obecnie 12,22 proc. wynagrodzenia pracownika przekazywane jest na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a 7,3 proc. do wybranego otwartego funduszu emerytalnego (OFE). Zgodnie z założeniami reformy, w 2009 r. pierwsze emerytury z nowego systemu mają zacząć być wypłacane przez zakłady emerytalne. Jednak rząd i parlament poprzedniej kadencji nie zakończyły prac nad ustawą określającą zasady działania zakładów emerytalnych.

Jak wynika z badań przedstawionych w ramach programu "Moje finanse", większość Polaków (64 proc.) wszystkie dochody przeznacza na życie i bieżące potrzeby, jedynie 27 proc. odkłada w ciągu roku pewną kwotę. Prawie 62 proc. Polaków za najlepszą formę przechowywania ciągle uważa oprocentowane konto, a 35 proc. - obligacje skarbowe. Organizatorzy akcji "Tydzień dla oszczędzania" przedstawiali badania, z których wynika, że tylko 7 proc. Polaków regularnie oszczędza.

Polacy oczekują, że ich emerytura będzie wynosić co najmniej 75 proc. pensji. Ale emerytury z I i II filara - ZUS i OFE - wyniosą co najwyżej 20-70 proc. ostatniego wynagrodzenia - przekonują eksperci od ubezpieczeń.

Szczególnie pokrzywdzone mogą się czuć kobiety. Ich świadczenia będą nawet o 60 proc. niższe od mężczyzn. I o ile średnio zarabiający mężczyzna może oczekiwać, że dostanie emeryturę w wysokości 60 proc. ostatniej pensji, to kobieta może dostać zaledwie 39 proc. Wszystko dlatego, że kobiety o pięć lat krócej pracują (a więc mniej odkładają składek) i statystycznie dłużej żyją (a to dla zakładów emerytalnych oznacza wypłacanie mniejszych pieniędzy, ale dłużej).

Niską emeryturę mogą mieć też rolnicy (do KRUS najczęściej odprowadzają składkę minimalną), osoby prowadzące działalność gospodarczą i przedstawiciele wolnych zawodów (również decydują się na odprowadzanie minimalnych wymaganych składek).

Jak więc zapewnić sobie dostatnią starość? Po pierwsze, opłaca się pracować dłużej, zwłaszcza kobietom. Jeśli tylko o rok przedłużą karierę zawodową - do 61 lat - ich miesięczna emerytura będzie wyższa o niemal 6 proc. Po drugie, należy zacząć inwestować w tzw. III filar, czyli własne oszczędności na starość. Zgodnie z założeniami reformy emerytalnej III filar miał zapewnić dodatkowo około jednej trzeciej emerytury!

Można np. odkładać pieniądze w banku, ale dziś III filar to najczęściej tzw. indywidualne konto emerytalne (IKE) bądź pracowniczy program emerytalny (PPE).

Pracowniczy Program Emerytalny to sposób odkładania na emeryturę, kiedy to pracodawca odprowadza ekstra składki za pracowników do wybranej instytucji finansowej, która zarządza tymi pieniędzmi. Składkę finansuje pracodawca (tzw. podstawowa) bądź pracownik z własnej pensji (dodatkowa). Fiskus traktuje PPE jako ekstra dochód pracownika. W Polsce PPE prowadzi grubo ponad 1100 firm.

To specjalny rachunek, na który wpłacasz pieniądze. Specjaliści (np. banki, fundusze inwestycyjne, towarzystwa ubezpieczeniowe) będą je pomnażać i wypłacą zgromadzony kapitał, kiedy przejdziesz na emeryturę. Do IKE możesz się zapisać, jeśli ukończyłeś 16 lat. Możesz mieć tylko jedno takie konto, ale w trakcie można zmienić jedno IKE na inne (to tzw. wypłata transferowa).

Żeby zapisać się do IKE, nie musisz mieć stałych dochodów. Ba, IKE szczególnie opłaca się tym, którzy:
* pracują na czarno lub na liczne umowy-zlecenia albo o dzieło;
* zarabiają więcej niż 2,5 przeciętnej pensji - bo po przekroczeniu tego poziomu składki emerytalne odprowadzane do ZUS i OFE już nie rosną;

Wpłaty na IKE nie muszą być regularne. W zależności od tego, kto prowadzi IKE, i konkretnego produktu ubezpieczeniowego możesz płacić co miesiąc albo raz na rok. Im częściej jednak to robisz, tym więcej kapitału można zainwestować w twoim imieniu. Środki zebrane na IKE mogą być dziedziczone - podpisując umowę, możesz wskazać jedną lub więcej osób, które dostaną pieniądze w przypadku śmierci.

Na razie Polacy są słabo zainteresowani odkładaniem na IKE. Robi to zaledwie niecałe 900 tys. Polaków, którzy odłożyli w ten sposób 1,8 mld zł (dane na koniec czerwca). Dla porównania do obowiązkowego OFE (drugi filar) składki wpłaca... 13,2 mln rodaków, którzy odłożyli już 140 mld zł.

Tymczasem oszczędzanie w IKE ma zalety. Zyski z oszczędności gromadzonych na IKE są zwolnione z 19-proc. podatku od dochodów kapitałowych, czyli tzw. podatku Belki.

Ale uwaga, ulga w podatku Belki obejmuje tylko zyski od pewnych ograniczonych wpłat na IKE - maksymalnie 150 proc. średniej miesięcznej pensji rocznie. W tym roku górny limit wpłat to 3697 zł (w 2006 r. - 3521 zł), czyli ok. 300 zł miesięcznie. W przypadku IKE prowadzonego w ramach umowy ubezpieczenia na życie na ubezpieczenie możesz wpłacać dowolną kwotę, ograniczone będą tylko wpłaty na IKE.

Uwaga! Limit nie przechodzi na kolejne lata, więc jeśli bardzo chcesz wstąpić do IKE, dobrze jest to zrobić jeszcze przed końcem roku i od razu wpłacić całą dozwoloną limitem kwotę.

Aby wypłacić pieniądze (i nie stracić zwolnienia podatkowego), trzeba:

* oszczędzać przynajmniej przez pięć lat (dowolnych lat kalendarzowych) albo ponad połowa oszczędności musi znaleźć się na koncie na pięć lat przed dokonaniem wypłaty;
* ukończyć 60 lub 55 lat i mieć nabyte prawa emerytalne (wcześniejsza emerytura).

Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Bardziej łaskawe prawo jest tylko dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1946 r. - one muszą pozostać w programie przynajmniej przez trzy lata, by załapać się na dodatkową emeryturę albo ponad połowa oszczędności musi znaleźć się na koncie na trzy lata przed dokonaniem wypłaty. Osoby urodzone między 1 stycznia 1946 r. a 31 grudnia 1948 r. muszą oszczędzać cztery lata albo ponad połowa ich oszczędności musi być zgromadzona na cztery lata przed wypłatą.

Pieniądze z IKE można, rzecz jasna, wypłacić szybciej, ale wtedy od zysków trzeba odprowadzić podatek Belki.

Twoje oszczędności gromadzone w IKE są także zwolnione z podatku spadkowego. Osoby uposażone lub spadkobiercy nie płacą również podatku Belki. Dlatego przy zawieraniu umowy warto wskazać osobę uposażoną (może być kilka), która po naszej śmierci otrzyma oszczędności zgromadzone na IKE. Jeśli tego nie zrobimy, pieniądze przejdą na spadkobierców.

Do zbyt małej emerytury można - w miarę sił i możliwości - próbować dorobić. Bez ograniczeń dorabiać mogą emeryci i renciści, którzy już osiągnęli wymagany wiek emerytalny (60 lub 65 lat) oraz renciści wojenni i renciści wojskowi (którzy przeszli na rentę w związku ze służbą wojskową), a także - bez względu na wiek - osoby pobierające po nich renty rodzinne.

W pozostałych grupach (np. renciści i wcześniejsi emeryci przed 60. lub 65. rokiem życia) obowiązują ograniczenia. W zależności od tego, ile dorobią, emerytura będzie im wypłacana w całości, zmniejszana albo zawieszana.

* ZUS nie zabierze ci ani złotówki, jeśli zarobisz do 1851,10 zł brutto (70 proc. przeciętnego wynagrodzenia).
* Jeśli dorobisz więcej, ale nie przekroczysz 3437,70 zł brutto - twoje świadczenie będzie zmniejszone.
* Powyżej tej kwoty emerytura będzie zawieszana.

Na zmniejszenie lub zawieszenie emerytury wpływ ma każda praca, która podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, a więc m.in. praca na etacie, praca nakładcza, praca na umowę-zlecenie, umowy agencyjne lub prowadzenie własnej firmy.

Uwaga! Dorabiający emeryci i renciści muszą do końca lutego powiadomić ZUS o osiągniętych przychodach w roku poprzednim. ZUS będzie żądał zaświadczenia z zakładu pracy.

Kolejny sposób na dodatkowe pieniądze na starość to tzw. kredyt na odwrót. Emeryt po ukończeniu np. 62. roku życia podpisuje umowę z bankiem bądź firmą ubezpieczeniową, która będzie mu wypłacać - co miesiąc, raz na kwartał, raz na rok czy od razu w całości - określoną kwotę. Za co? Za to że emeryt przeniesie na nią własność nieruchomości. Bank czy zakład ubezpieczeniowy przejmuje jednak ten lokal dopiero po śmierci dotychczasowego właściciela. Ile pieniędzy będzie można w ten sposób dostać? To zależy wyłącznie od wartości nieruchomości. Za oceanem banki są skłonne wypłacać połowę jej wartości. Zakładając, że emeryt posiada mieszkanie w centrum dużego miasta o wartości 500 tys. zł, może liczyć na ponad 1000 zł miesięcznie dodatkowego dochodu przez 20 lat.

Odwrócona hipoteka to dobra propozycja dla starszych samotnych osób z niewielkimi dochodami, za to atrakcyjnymi nieruchomościami. Sęk w tym, że na razie żaden z polskich banków nie ma w swojej ofercie takiego produktu. Specjaliści twierdzą jednak, że to tylko kwestia czasu.

• Przykład 1. Pan Piotr ma 30 lat. Jeśli dzisiaj zacznie odkładać 150 zł miesięcznie (50 zł idzie na IKE, 100 zł idzie na ubezpieczenie na życie z funduszem kapitałowym), to za 30 lat dostanie niecałe 90 tys. zł. Przy założeniu, że w III filarze odłoży 300 zł (w tym 200 zł na IKE), może liczyć już na 200 tys. zł. Przy 400 zł co miesiąc (300 zł na IKE) jego oszczędności wyniosą niemal 270 tys. zł.
• Przykład 2. Pan Jacek ma 35 lat. Chce na IKE odkładać 100 zł miesięcznie. Po 30 latach dostanie 82 tys. zł.
• Przykład. 3. Pani Aleksandra ma 25 lat. Na IKE zamierza odkładać 300 zł miesięcznie. Po 35 latach będzie miała ok. 300 tys. zł. Jej rówieśnik odłoży o 150 tys. zł więcej - bo będzie pracował o 5 lat dłużej.
• Przykład 4. Pan Grzegorz ma 50 lat. Zarabia nieźle, więc na IKE chce odkładać 300 zł miesięcznie. Po 15 latach dostanie 80 tys. zł. Jego żona, w tym samym wieku przez 10 lat, które zostały jej do emerytury, odłoży 47 tys. zł.

W powyższych przykładach przyjęto rozsądną 5-proc. roczną stopę zwrotu. Rodzime IKE (przynajmniej niektóre) mogą się pochwalić znacznie lepszymi, np. 20-proc. wskaźnikami, głównie ze względu na dość dobrą koniunkturę na giełdzie przez ostatnich kilkanaście miesięcy. Ale boom na parkiecie kiedyś się kończy. Średnia stopa zwrotu z inwestycji funduszy emerytalnych w krajach UE to blisko 7 proc.

Optymistycznie można jednak przyjąć, że polską gospodarkę czekają dwie dekady szybkiego wzrostu, więc roczny zwrot z inwestycji może sięgnąć 8 proc. Wtedy 25-latek po 40 latach oszczędzania co miesiąc 300 zł miałby na emeryturze milion złotych na koncie. Przy 10-proc. rocznej stopie zwrotu byłyby to 2 mln zł.